Mới đi làm, lương chưa cao có cần lập kế hoạch tài chính không?

Ông bà ta có câu "sai một ly, đi một dặm". Người cầm lái lệch mũi thuyền một chút khi vừa rời bến thì chẳng ai nhận ra, vì bờ vẫn còn ngay sau lưng, nhưng sau một ngày đi biển, khoảng lệch nhỏ ấy đã đủ đưa con thuyền tới một bến khác hẳn. Chuyện tiền bạc của người mới đi làm cũng giống như vậy: những con số ở năm đầu tiên nhỏ đến mức trông như không đáng bận tâm, trong khi quãng đường phía trước dài 35-40 năm.

Thực tế thì câu hỏi "lương chưa cao có cần lập kế hoạch không" thường đi kèm một lập luận nghe rất hợp lý. Lương mới được chín, mười triệu, trừ tiền nhà, tiền ăn, tiền đi lại thì còn lại chẳng bao nhiêu, vậy lập kế hoạch cho số tiền ít ỏi ấy để làm gì? Mức lương đó cũng không phải của riêng ai. Thu nhập bình quân của người lao động cả nước trong quý II/2026 là 9,0 triệu đồng mỗi tháng, còn người làm công hưởng lương nhận bình quân 10,0 triệu đồng trong sáu tháng đầu năm (Nguồn: Cục Thống kê, Bộ Tài chính, quý II và 6 tháng 2026).

Tuy nhiên, lập luận ấy đo giá trị của kế hoạch bằng số tiền đang có. Thứ quyết định giá trị của một kế hoạch lại là thời gian còn lại để nó phát huy tác dụng, cùng những quyết định đầu tiên mà nó giúp anh/chị tránh sai. Người năm mươi tuổi có trong tay vài tỷ đồng vẫn không mua lại được mười năm đã qua, còn người hai mươi lăm tuổi với vài trăm nghìn đồng để dành mỗi tháng thì đang nắm trong tay 10 năm ấy.

Câu trả lời ngắn: Có, và chính vì lương còn thấp

Có, bởi thứ quyết định kết quả không phải số tiền anh/chị đang có mà là số năm anh/chị còn phía trước. Ở tuổi này, kế hoạch tài chính chỉ cần làm tốt một việc: giúp anh/chị bắt đầu đưa tiền vào nơi biết lớn lên càng sớm càng tốt, rồi giữ việc đó đều đặn. Thế nhưng rất nhiều người bỏ lỡ những năm đầu ấy vì một trong ba thói quen rất quen thuộc dưới đây.

Anh/chị có đang mắc một trong ba thói quen này?

Thói quen thứ nhất là tiêu trước, để dành phần còn lại. Lương về ngày mùng năm, đến ngày hai mươi đã phải tính xem còn đủ tới kỳ lương sau không, và ý định để dành cứ thế dời sang tháng sau, vì chi tiêu lúc nào cũng tìm được cách lấp đầy phần còn lại.

Thói quen thứ hai là có để dành nhưng để tiền ngủ trong tài khoản thanh toán hoặc sổ tiết kiệm, vì cảm giác an toàn. Con số trong sổ đúng là không bao giờ giảm, nhưng tiền lãi phải chạy đua với giá cả. Như hiện nay, lãi 12 tháng ở các ngân hàng lớn là ~8,5% một năm trong khi giá cả tăng 4,5-5,0%, nên phần tiền thật sự lớn thêm chỉ khoảng 3,5-4% (Nguồn: lãi suất niêm yết ngày 23/9/2026; Cục Thống kê, Bộ Tài chính, 8 tháng 2026).

Thói quen thứ ba là chỉ bắt đầu khi thị trường đang nóng. Năm 2021, nhà đầu tư cá nhân trong nước mở mới hơn 1,5 triệu tài khoản chứng khoán, nhiều nhất từ trước tới khi đó (Nguồn: Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, năm 2021). Nếu anh/chị là một trong số đó, có lẽ anh/chị còn nhớ cảm giác mua theo lời bạn bè, rồi sang năm 2022 nhìn tài khoản đỏ dần, cắt lỗ, và tự hứa sẽ không quay lại.

Một phép thử: 2 triệu đồng mỗi tháng từ năm 2015

Hãy thử quay lại tháng 1/2015, khi anh/chị vừa đi làm và mỗi tháng tách riêng 2 triệu đồng lúc nhận lương. Đến tháng 9/2026, sau 141 tháng, anh/chị đã bỏ ra tổng cộng 282 triệu đồng.

Giả sử số tiền ấy được gửi tiết kiệm 12 tháng, cứ đến hạn lại gửi tiếp với lãi giả định 7% một năm, thì hôm nay anh/chị có khoảng 429 triệu đồng. Còn nếu cuối mỗi tháng anh/chị mua theo chỉ số VN-Index, tức như thể mua một phần rất nhỏ của toàn bộ các công ty trên sàn Thành phố Hồ Chí Minh thay vì chọn mã nào, rồi giữ nguyên không bán, thì hôm nay tài khoản ấy có khoảng 519 triệu đồng, gần gấp đôi số tiền đã bỏ ra (Nguồn: tính từ giá đóng cửa cuối tháng của VN-Index, tháng 1/2015 đến ngày 24/9/2026).

Thế nhưng người chọn cách thứ hai không hề giỏi đoán thị trường. Người ấy mua cả lúc chỉ số dưới 550 điểm hồi đầu năm 2016 lẫn lúc ~ 1.500 điểm đầu năm 2022, không cần biết công ty nào tốt hơn công ty nào, và chưa bao giờ bán. Điều duy nhất người ấy làm đúng là bắt đầu sớm và không dừng lại.

Dĩ nhiên, nếu biết lúc nào thị trường đang ở gần đỉnh để tạm dừng mua, và lúc nào đang ở gần đáy để mua nhiều hơn, thì với cùng 282 triệu đồng ấy, kết quả sẽ còn tốt hơn con số 519 triệu. Cái khó là đỉnh và đáy thường chỉ hiện rõ khi nhìn lại, nên với người mới bắt đầu, mua đều mỗi tháng là cách đơn giản nhất để không bỏ lỡ những năm đầu, còn việc nhận ra lúc nào nên mua nhiều hơn là kỹ năng anh/chị có thể học dần.

Anh/chị làm được ngay trong tháng này

• Đặt lệnh chuyển tiền tự động vào ngày nhận lương, dù chỉ 1 triệu đồng, để tiền để dành đi trước khi kịp tiêu.
• Dựng quỹ dự phòng bằng ba tháng chi tiêu ở nơi rút được ngay, trước khi mua bất kỳ cổ phiếu nào.
• Trả dứt nợ thẻ tín dụng và các khoản mua trước trả sau.
• Mỗi tháng đưa một số tiền cố định vào một quỹ đầu tư theo chỉ số, và coi đó như tiền điện nước, tháng nào cũng trả.
• Không mở ứng dụng chứng khoán mỗi ngày, chỉ hẹn mỗi năm một lần ngồi xuống xem lại.

Những điều chúng tôi phải nói thẳng

Mua theo cả thị trường không có nghĩa là không giảm, vì sẽ có những giai đoạn tài khoản mất một phần đáng kể giá trị và kéo dài nhiều tháng. Vì vậy, khoản tiền anh/chị sẽ cần trong một, hai năm tới, như tiền cưới hay tiền đặt cọc nhà, không nên nằm trong cổ phiếu.

Ngoài ra, trên thực tế anh/chị không mua được đúng chỉ số VN-Index, mà phải mua qua các quỹ chỉ số theo dõi những rổ cổ phiếu lớn. Phép thử ở trên chỉ tính theo giá, chưa cộng phần cổ tức mà các công ty trả cho cổ đông mỗi năm, nên với người mua thật, nhận cổ tức rồi dùng nó mua thêm, kết quả sẽ lớn hơn con số 519 triệu đồng.

Quan trọng hơn cả, kết quả của mười năm qua không phải lời hứa cho những năm tới, vì không ai, kể cả chúng tôi, biết trước thị trường sẽ đi thế nào. Vì thế, hãy để BitThink lo phần khó nhất cho bạn.

Như vậy, câu hỏi không nằm ở chỗ lương đã đủ cao hay chưa, mà ở chỗ anh/chị muốn khoảng lệch một ly hôm nay trở thành bao nhiêu dặm sau mười năm nữa.